Hóa giải rủi ro “dừng hành trình” cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu

Ông NGÔ KHẮC LỄ
Phó Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA)

Căng thẳng tại Trung Đông đang đặt chuỗi cung ứng toàn cầu trước những thử thách vô cùng lớn. Không chỉ chi phí leo thang, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam đang phải đối mặt với một kịch bản “đau đầu” hơn: Hãng tàu đơn phương chấm dứt hành trình và dỡ hàng tại một cảng ngoài kế hoạch.

Để giúp doanh nghiệp hiểu rõ bản chất vấn đề, tìm ra lối thoát phù hợp, Kinh tế Việt Nam / VnEconomy đã có cuộc trao đổi với ông Ngô Khắc Lễ, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA).

Thưa ông, tình hình căng thẳng tại Trung Đông hiện nay đang đặt ra những thách thức trực tiếp nào đối với các doanh nghiệp Việt Nam?

Theo quan sát của chúng tôi tại VLA, căng thẳng địa chính trị hiện nay đang tạo ra ba lớp rủi ro lớn tác động trực tiếp đến doanh nghiệp Việt Nam.

Thứ nhất, năng lượng. Nguy cơ gián đoạn các tuyến vận tải năng lượng chiến lược đẩy giá dầu, giá nhiên liệu lên cao, kéo theo chi phí vận tải leo thang.

Thứ hai, logistics. Các hãng tàu buộc phải tái định tuyến, áp dụng phụ phí, kéo dài thời gian vận chuyển. Điều này làm gia tăng chi phí logistics và trực tiếp làm đảo lộn kế hoạch giao hàng của doanh nghiệp.

Thứ ba, tỷ giá (FX). Trong bối cảnh bất ổn, đồng USD thường có xu hướng mạnh lên. Phần lớn cước vận tải, nhiên liệu và bảo hiểm quốc tế sử dụng USD trong thanh toán nên các doanh nghiệp nhập khẩu sẽ gánh chịu rủi ro tỷ giá rất lớn.

Trong số các rủi ro đó, ông có đặc biệt cảnh báo về hiện tượng “hãng tàu chấm dứt hành trình” (End of Voyage). Bản chất của điều khoản này là gì, thưa ông?

Đây là một điều khoản rất phổ biến trong vận đơn của nhiều hãng tàu, cho phép hãng tàu dừng hành trình và dỡ hàng tại một cảng ngoài kế hoạch trong trường hợp chiến tranh, nguy hiểm hoặc các tình huống bất khả kháng.

Thực tế, các tòa án và trọng tài quốc tế thường công nhận quyền này của hãng tàu với điều kiện: Hãng tàu phải chứng minh được việc tiếp tục đi không an toàn hoặc không khả thi và họ đã hành động một cách hợp lý. Tuy vậy, quyền này không thể bị lạm dụng. Nếu việc dỡ hàng là vô lý hoặc không cần thiết, chủ hàng hoàn toàn có quyền yêu cầu bồi thường.

Tôi muốn nhấn mạnh rằng “chấm dứt hành trình” không chỉ dừng lại ở câu chuyện của một lô hàng đơn lẻ mà có thể tạo ra hiệu ứng domino toàn cầu: gây ùn tắc cảng, thiếu tàu, thiếu vỏ container và làm chậm lịch trình của nhiều tuyến thương mại trên diện rộng.

Ông đánh giá thế nào về năng lực ứng phó của doanh nghiệp Việt Nam trước những biến động, rủi ro của thị trường quốc tế?

Trải qua nhiều biến động như đại dịch Covid-19, thiên tai cũng như xung đột tại Iran, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã “trưởng thành” rất nhanh trong việc ứng phó với mọi biến động. Họ đã chủ động tìm kiếm giải pháp, thay đổi suy nghĩ về rủi ro, coi đó là việc “tất yếu” của công việc kinh doanh trong thế giới đầy biến động, không thể lường trước, vấn đề là xử lý thế nào để tồn tại và phát triển bền vững.

Vậy, giả sử ngay lúc này, một doanh nghiệp nhận được thông báo lô hàng của họ vừa bị dỡ tại một cảng lạ nằm ngoài kế hoạch. Họ cần phải làm gì đầu tiên?

Doanh nghiệp phải hành động thật nhanh và tuyệt đối không hoảng loạn, đánh giá phương án xử lý phù hợp. Trước hết, hãy rà soát hợp đồng và điều kiện Incoterms (Bộ quy tắc thương mại quốc tế do Phòng Thương mại Quốc tế – ICC ban hành, nhằm thống nhất các quy định về điều kiện giao nhận hàng hóa, qua đó phân định nghĩa vụ cũng như trách nhiệm nếu có rủi ro xảy ra). Xem kỹ lại hợp đồng mua bán để biết rõ rủi ro và chi phí phát sinh khi hàng bị dỡ giữa đường thì bên nào (mua hay bán) sẽ phải gánh chịu.

Xem thêm tại