TRANH CHẤP VỀ TẠM HOÃN THANH TOÁN

Bên có nghĩa vụ thanh toán có thể tạm hoãn trả tiền hay không khi cho rằng bên kia vi phạm hợp đồng qua vụ kiện dưới đây để bạn đọc tham khảo.  

1. Tóm tắt sự kiện

 Ngày 12/11/2019, Công ty PM (“PM”) và Công ty Trục vớt cùng liên danh ký kết Hợp đồng mua bán Xác tàu và Dịch vụ di dời trục vớt xác tàu (“Hợp đồng”) với VS và Công ty bảo hiểm IP (“IP”). Theo đó, PM và Công ty Trục vớt thực hiện dịch vụ trục vớt xác tàu VSG (“Tàu”) thuộc sở hữu của VS bị chìm trên sông Lòng Tàu vào ngày 19/10/2019; VS và IP đồng ý bán xác tàu nói trên cho PM và Công ty Trục vớt. Ngày 04/12/2019, VS xuất hóa đơn giá trị gia tăng cho PM với nội dung “Bán xác tàu VSG” với tổng giá trị là 11.880.000.000 đồng (bao gồm cả VAT). Ngày 20/12/2019, PM xuất hóa đơn cho VS với nội dung “Chi phí đợt 1 cho dịch vụ di dời và trục vớt xác tàu VSG cùng toàn bộ container” với số tiền là 11.000.000.000 đồng (bao gồm cả VAT). Ngày 01/11/2021, PM tiếp tục xuất hóa đơn cho VS với nội dung “Chi phí đợt 2 cho dịch vụ di dời và trục vớt xác tàu VSG cùng toàn bộ container” với số tiền là 11.880.000.000 đồng (bao gồm cả VAT). Ngày 14/12/2021, VS chuyển khoản cho PM toàn bộ tiền thuế GTGT là 930.000.000 đồng. Ngày 01/11/2021 VS đã ký Biên bản Bù trừ công nợ nhưng không trả nợ. Vì vậy, theo Điều 27 của Hợp đồng, ngày 18/7/2022, PM và Công ty Trục vớt khởi kiện VS và IP tại Trung tâm trọng tài để yêu cầu các Bị đơn trả (i)  khoản tiền nợ gốc còn lại là 5.000.000.000 đồng; (ii) tiền lãi chậm thanh toán cho nợ gốc tính từ ngày 08/02/2021 đến ngày 02/2/2023 với lãi suất 10%/năm; và (iii) thanh toán chi phí luật sư là 275.000.000 đồng (bao gồm thuế GTGT). Bị đơn cho rằng Nguyên đơn chưa hoàn thành việc thực hiện hợp đồng nên có quyền tạm hoãn thanh toán, và yêu cầu Nguyên đơn liên đới bồi thường.

Các bên còn tranh chấp theo Đơn kiện lại của Bị đơn (“kiện lại”, còn gọi là “phản tố”, là việc sau khi Nguyên đơn kiện Bị đơn thì Bị đơn kiện Nguyên đơn theo Đơn kiện lại. Trong Đơn kiện lại, vẫn giữ nguyên Bị đơn là người kiện, Nguyên đơn là người bị kiện). Theo Đơn khởi kiện và Đơn kiện lại, các bên có tranh chấp về nhiều vấn đề: việc hoàn thành thực hiện hợp đồng; hoãn thanh toán, đòi số tiền còn lại, liên đới thanh toán, đòi tiền lãi do chậm trả, chi phí khiếu nại của bên thứ 3,  trách nhiệm làm việc trực tiếp với bên thứ 3 để giải quyết khiếu nại, bồi thường toàn bộ chi phí, thiệt hại phát sinh do vi phạm hợp đồng, tạm tính tới ngày 30/9/2022 là 500.000.000 đồng; liên đới thanh toán toàn bộ chi phí trọng tài, chi phí tòa án, phí luật sư, chi phí giám định, chi phí chỉ định và thuê chuyên gia sẽ phải chi trả, liên đới bồi thường nếu có hành vi chậm trễ hoặc không thực hiện phán quyết trọng tài, thanh toán tiền phạt chậm thanh toán, lãi suất thanh toán quá hạn và toàn bộ các thiệt hại khác phát sinh từ hành vi chậm trễ hoặc không thực hiện phán quyết trọng tài và tranh chấp về bồi thường thiệt hại đang và sẽ xảy ra. Dưới đây là tranh chấp về việc tạm hoãn thanh toán.

2. Quan điểm của Nguyên đơn               

Nguyên đơn cho rằng Bị đơn không có quyền trì hoãn thanh toán vì mình đã hoàn thành thực hiện hợp đồng.

3. Quan điểm của Bị đơn

Bị đơn cho rằng các Nguyên đơn đã vi phạm các Điều 5, 7, 14, 20 trong Hợp đồng; cho nên các Bị đơn chưa thanh toán đợt cuối cùng theo Điều 11.3 của Hợp đồng và áp dụng Khoản 2 Điều 411 của Bộ luật Dân sự 2015 để giữ lại khoản tiền thanh toán đợt cuối là 5.000.000.000 đồng cho đến khi các Nguyên đơn hoàn thành các nghĩa vụ của mình theo Hợp đồng. Các Bị đơn bác bỏ toàn bộ các yêu cầu khởi kiện của các Nguyên đơn và đã nộp Đơn kiện lại đề ngày 30/9/2022 để yêu cầu: (i) Các Nguyên đơn phải chịu trách nhiệm đối với các chi phí khiếu nại bởi Tổng Công ty Bảo đảm An toàn Hàng hải [.], Phòng Cảnh sát Giao thông [.],  Bộ đội Biên phòng thành phố [.], và có trách nhiệm làm việc trực tiếp với các đơn vị này để giải quyết các khiếu nại; (ii) Các Nguyên đơn bồi thường toàn bộ chi phí, thiệt hại phát sinh do vi phạm hợp đồng, tạm tính tới ngày 30/9/2022 là 500.000.000 đồng; (iii) Các Nguyên đơn có trách nhiệm liên đới thanh toán lại cho các Bị đơn toàn bộ chi phí trọng tài, chi phí tòa án, phí luật sư, chi phí giám định, chi phí chỉ định và thuê chuyên gia mà các Bị đơn đã và sẽ phải chi trả liên quan đến vụ tranh chấp trọng tài này; (iv) Các Nguyên đơn có trách nhiệm liên đới bồi thường cho các Bị đơn nếu có hành vi chậm trễ hoặc không thực hiện phán quyết trọng tài; thanh toán tiền phạt chậm thanh toán, lãi suất thanh toán quá hạn và toàn bộ các thiệt hại khác phát sinh từ hành vi chậm trễ hoặc không thực hiện phán quyết trọng tài.

Các Bị đơn không phủ nhận số tiền thanh toán đợt cuối theo Hợp đồng là 5.000.000.000 đồng nhưng các Bị đơn cho rằng các Nguyên đơn chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo Điều 5, Điều 17, Điều 20 của Hợp đồng. Các Nguyên đơn đã vi phạm về tiến độ thời gian thực hiện công việc và các Bị đơn đã có khiếu nại các Nguyên đơn nhiều lần về vấn đề này. Theo Hợp đồng thì công việc phải hoàn thành vào ngày 13/2/2020, nhưng đến cuối tháng 2 năm 2021 thì VS mới nhận được Thông báo hàng hải số 48/TBHH-TCTBĐATHH của Tổng Công ty Bảo đảm An toàn Hàng hải [.] và chưa có cơ sở để xác định các Nguyên đơn đã “trục vớt thành công” theo Điều 13 của Hợp đồng.

Các Nguyên đơn cũng đã vi phạm nghĩa vụ thông báo đến các cơ quan chức năng theo Điều 14, vi phạm các cam kết tại Điều 17 và 20 của Hợp đồng. Các Nguyên đơn phải chịu rủi ro và chi phí cho hoạt động di dời và trục vớt xác tàu nhưng vẫn chưa thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ này; các Nguyên đơn chưa bảo đảm cho các Bị đơn khỏi các khiếu nại yêu cầu bồi thường thiệt hại phát sinh theo Điều 20 của Hợp đồng. Do các Nguyên đơn vi phạm Hợp đồng cho nên các Bị đơn áp dụng Khoản 2 điều 411 Bộ luật Dân sự 2015 để tạm hoãn việc thanh toán cho đến khi các Nguyên đơn thanh toán trực tiếp các khoản phải trả cho các bên thứ 3 hoặc sẽ cấn trừ vào số tiền mà các Bị đơn phải thanh toán cho bên thứ 3 đối với các khiếu nại liên quan đến quá trình trục vớt và thanh thải xác tàu. Chẳng hạn, Bị đơn đã bị bên thứ 3 khởi kiện tại Tòa án nhân dân thành phố Thủ Đức liên quan đến khoản tiền thuộc trách nhiệm của các Nguyên đơn.

4. Phán quyết trọng tài

Hội đồng trọng tài cho rằng Các Bị đơn muốn áp dụng Khoản 2 Điều 411 của Bộ luật Dân sự 2015 (“Bên phải thực hiện nghĩa vụ sau có quyền hoãn thực hiện nghĩa vụ đến hạn nếu bên thực hiện nghĩa vụ trước chưa thực hiện nghĩa vụ của mình khi đến hạn”) để hoãn thanh toán số tiền 5.000.000.000 đồng nói trên nhưng các Bị đơn chưa chứng minh được rằng các Nguyên đơn là bên phải thực hiện nghĩa vụ trước đã đến hạn (cụ thể và rõ ràng) và các Nguyên đơn chưa thực hiện nghĩa vụ đến hạn của mình. Các Bị đơn lập luận rằng chỉ thanh toán cho các Nguyên đơn khi các Nguyên đơn đã thanh toán cho các bên thứ 3 hoặc các Bị đơn sẽ cấn trừ số tiền thuộc trách nhiệm của các Nguyên đơn mà các Bị đơn đã phải trả cho bên thứ 3. Tuy vậy, các Bị đơn chưa chứng minh được khoản tiền cụ thể nào thuộc trách nhiệm của các Nguyên đơn đối với bên thứ 3 mà các Bị đơn đã thực tế thanh toán. Cho nên Hội đồng Trọng tài cho rằng không có cơ sở để các Bị đơn có thể áp dụng Khoản 2 Điều 411 Bộ luật Dân sự 2015 – hoãn việc trả tiền đợt cuối là 5.000.000.000 đồng cho các Nguyên đơn.

Bởi các lẽ trên, Hội đồng Trọng tài nhận định rằng căn cứ Điều 11.3 của Hợp đồng, IP phải thanh toán đợt cuối với số tiền là 5.000.000.000 đồng cho các Nguyên đơn. Do yêu cầu của các Nguyên đơn không đề cập đến số tiền thuế VAT cho nên Hội đồng Trọng tài không có cơ sở để xem xét. Hội đồng Trọng tài cho rằng các Bị đơn vẫn có quyền khởi kiện các Nguyên đơn trong vụ kiện khác khi có các yêu cầu cụ thể đối với các hành vi vi phạm Hợp đồng của các Nguyên đơn. Trên cơ sở phân tích về yêu cầu của các Nguyên đơn và các Bị đơn, lập luận và chứng cứ của các Bên cùng các điều luật được trích dẫn ở trên, Hội đồng Trọng tài, quyết định (i) chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của các Nguyên đơn, buộc Tổng Công ty Bảo hiểm IP phải thanh toán cho các Nguyên đơn số tiền là 5.963.013.699 đồng, bao gồm: Khoản tiền nợ gốc chưa thanh toán là: 5.000.000.000 đồng; và khoản lãi phát sinh do chậm thanh toán là: 963.013.699 đồng; (ii) không chấp nhận toàn bộ yêu cầu trong Đơn kiện lại của các Bị đơn, và (iii) buộc các Bị đơn trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày lập Phán quyết Trọng tài phải thanh toán cho các Nguyên đơn số tiền nêu trên. Nếu chậm thực hiện nghĩa vụ thanh toán, các Bị đơn phải chịu thêm lãi chậm thanh toán theo quy định tại Khoản 2 Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015.

Luật sư Ngô Khắc Lễ